Bir Klimada Soğutucu Akışkanın Soğutma ve Isıtma Modundaki Yolculuğu Nasıldır?
Evet, birçoğumuzun evinde var ve bir düğmeye basıp şak diye çalıştırıyoruz ama bir klimaya elektrik verildiğinde aslında çalışan şey yalnızca bir motor ya da bir fan değildir. Sistemin içinde, görünmeyen ama her şeyi belirleyen bir yolculuk başlar.
Bu yolculuğun kahramanı soğutucu akışkandır yani halk dili ile GAZ’dır ve onun bir YOL HİKAYESİ var, bu yazımda sizlere o hikayeyi elimden geldiğince anlaşılır şekilde izah etmeye çalışacağım.
Klima Kapalıyken Gaz Nerede, Hangi Hâldedir?
Klima uzun süre kapalı kaldığında sistem içindeki basınçlar dengelenmiştir. Soğutucu akışkan ise büyük oranda sıvı fazda ve ağırlıklı olarak kondenser ve sıvı hattında bulunur. E tabi bu demektir ki Kompresör aktif değil ve gaz çevrimi yok, sistem ise statiktir.Yani elektrik verilmeden önce aktif bir çevrim yoktur, yalnızca basınç dengesi vardır.
SOĞUTMA MODUNDA GAZIN YOL HİKÂYESİ
Hikâye Nerede Başlar?
Kumandadan soğutma modu seçilir ve start verilir. İlk hareket eden parça kompresördür çünkü çevrimi başlatan tek aktif pompalama elemanıdır kompresör. Bu şekilde gazın dolaşımını zorla başlatır
Hikâyemiz kompresörün emiş hattında başlar.
Kompresör Hikâyenin Motoru
Kompresöre gelen faz burada düşük basınçlı, düşük sıcaklıklı GAZ halindedir. Peki kompresör ne yapar?
- Gazı sıkıştırır
- Basıncını ve sıcaklığını yükseltir
Önemli nokta şu; kompresör içinde faz değişimi olmaz, gaz yine gaz olarak kalır ama bu gaz artık yüksek basınçlı ve yüksek sıcaklıktadır.
İlk Durağımız Kondenser (Dış Ünite)
Kompresörden çıkan gazın ilk durağı kondenserdir. Yüksek sıcaklık ve yüksek basınç altındaki gaz buradaki kondenser fan motoru ve pervanesi aracılığı ile soğutulur yani ısısı atılır ve ısı atıldıkça bir noktada yoğuşma başlar. Bu yoğuşma, soğutma modunda evaporatör üzerindeki yoğuşma yani terleme ile karıştırılmasın. Bu yoğuşma, soğutkanın yoğuşmasıdır. Yani bu döngüdeki faz geçişi neticesi burada gaz halinden sıvı haline dönmüş olur.
Sıvı Hattında Sessiz Yolculuk
Yoğuşmuş soğutucu Artık yüksek basınçlı sıvı hâlindedir ve sıvı hattından iç üniteye doğru ilerler Bu hatta amaç Isı kaybı olmadan akışkanı taşımaktır.
Genleşme Elemanı (EEV / Kapiler)
Sıvının kaderi burada değişir. Genleşme elemanında basınç ani olarak düşürülür sıcaklık da düşer. Bu noktada faz durumu sıvı+gaz karışımı şeklindedir yani soğutucu artık soğutmaya hazır hale gelir.
Evaporatör (İç Ünite)
Soğutmanın gerçekleştiği asıl yer burasıdır çünkü iç ünitede bulunan cross fan motoru ve pervanesi aracılığı ile, kompresörün bastığı ve evaporatörden geçen soğutucu akışkan ortamdan ısıyı alır ve aldığı ısıyla artık tamamen buharlaşır yani faz geçişi sıvıdan gaz’a şeklinde olur.
Dönüş Yolu Kompresör Emişi
Evaporatörü terk eden akışkan Düşük basınçlı gaz olarak hafif kızgın hâlde ve tekrar Kompresör emişine döner, böylece soğutma çevrimi tamamlanır ve bu döngü siz kapatana kadar tekrar eder.
ISITMA MODUNDA GAZIN YOL HİKÂYESİ
Isıtma modunda hikâye benzer görünür ama roller değişir.
Elektrik Verilir ama Bu Kez Roller Değişiyor
Isıtma modu seçildiğinde Dört yollu vana (reversing valve) devreye girer ve akış yönü tersine çevrilir. Bu çevrimde de kompresör yine ilk hareket eden parçadır.
Kompresör Yine Başlangıç Noktası
Kompresöre gelen düşük basınçlı gaz sonrası kompresör bu gazı sıkıştırır, basınç ve sıcaklık yükselir, bu aşamada faz durumu Gaz → gaz şeklindedir.
İlk Durak İç Ünite (Bu Kez Kondense
Isıtma modunda Yüksek sıcaklıklı gaz, dört yollu valf aracılığı ile ilk olarak İç ünitede bizlerin hep EVAPORATÖR dediğimiz ama ısıtma modunda artık kondensere dönüşen bu bölümün arka tarafında çalıştırılan cross fan motoru ve pervanesi aracılığı ile oda havasına ısıyı verir ve ısı verdikçe yoğuşur yani gaz halinden sıvı haline geçer.
Sıvı Hattından Dış Üniteye Doğru
İç ünitede kondenserinde yoğuşmuş sıvı, dört yollu vana yönlendirmesiyle dış üniteye taşınır
Genleşme Elemanı
Tıpkı soğutma modunda olduğu gibi basınç düşürülür ve akışkan soğutulur, faz hali bu aşamada Sıvı + gaz karışımı şeklindedir.
Dış Ünite ise Bu Kez Evaporatör Modundadır.
Burada Soğutucu akışkan dış havadan ısı alır, soğuk havada bile enerji toplar ve tamamen buharlaşır
Faz geçişi Sıvı’dan gaz’a şeklindedir ve Soğuk havada buzlanma riski de burada başlar.
Kompresöre Geri Dönüş
Buharlaşmış akışkan düşük basınçlı gaz hâlinde kompresör emişine döner, Isıtma çevrimi tamamlanır.
Aynı Gaz, İki Farklı Hikâye
| Mod | Isı Verilen Yer | Evaporatör | Kondenser |
|---|---|---|---|
| Soğutma | Dış ortam | İç ünite | Dış ünite |
| Isıtma | İç ortam | Dış ünite | İç ünite |
Klimanın performansını belirleyen şey gazın miktarından çok, yolculuğunu doğru yapabilmesidir.
Bu yolculuk herhangi bir noktada bozulursa, sistem çalışıyor görünse bile görevini yapamaz.