Kasa Genleşme Sesi Sorunsalı ve Sebep Sonuç İlişkisi

Bugünün üretimindeki klmalarda en yoğun gelen şikayetlerden birisi de ne yazık ki ”kasa genleşme Sesi” dediğimiz, özellikle yatak odası klimalarınd ainsanı çıldırtan o ”Çat çıt çot” ve bunlar yetmezmiş gibi sürekli termostata girip çıkan ürünlerde seriye takmış gibi arka arkaya ”çatırt çuturt” diye çıkan seslerdir. Bununla ilgili birkaç kısa yazmış olsam da bu işe bir de mühendislik ve ekonomi çerçevesinde yaklaşıp nokta koyucu bir açıklama yapmanın zamanı geldi diye düşünüyorum.

Güncel split klimalarda, özellikle ısıtma modunda ve gece sessizliğinde duyulan o “çat-çut” şeklindeki genleşme seslerinin (Thermal Expansion Noise) artışını, bir üretim mühendisliğii gözüyle, malzeme biliminden termodinamiğe uzanan bir perspektifle şu başlıklar altında teknik olarak detaylandırabiliriz.

Polimer Mühendisliği ve Malzeme Kalitesindeki Değişim

Eskiden (yaklaşık 10-15 yıl öncesi) klima iç ünite kasalarında ağırlıklı olarak ABS (Acrylonitrile Butadiene Styrene) türevi, et kalınlığı yüksek ve “Virgin” (saf/birinci el) hammaddeler kullanılırdı. ABS, termal stabilitesi nispeten yüksek, rijit ve tok bir malzemedir.

Günümüzde ise maliyet optimizasyonu ve çevresel regülasyonlar (Geri dönüştürülebilirlik) nedeniyle üretimde şu değişimler yaşandı:

HIPS ve PP Geçişi: Üreticilerin büyük kısmı maliyeti düşürmek için ABS yerine HIPS (High Impact Polystyrene) veya modifiye edilmiş PP (Polipropilen) kullanmaya başladı. Bu malzemelerin Lineer Termal Genleşme Katsayıları (CLTE), eski nesil kalın ABS’lere göre farklı davranışlar sergiler.
Et Kalınlığı (Wall Thickness): Eski klimaların ön panelleri ve şasileri çok daha kalındı. Günümüzde “Slim Design” (İnce Tasarım) estetik kaygısı ve malzeme tasarrufu nedeniyle plastik et kalınlıkları düşürüldü. İnce malzeme, ısı değişimine maruz kaldığında çok daha hızlı deforme olur ve esner.
İç Gerilme (Internal Stress): Hızlı üretim bantlarında, plastik enjeksiyon kalıplarından ürünlerin çok hızlı çıkarılması (soğuma süresinin kısaltılması), plastiğin içinde “kalıntı gerilme” bırakır. Bu gerilme, cihaz ilk ısıtma/soğutma döngüsüne girdiğinde malzemenin rahatlamaya çalışmasıyla ses olarak açığa çıkar.

Soğutkan Karakteristiğinde Değişim R22/R410A’dan R32’ye Geçişin Sonuçları

Bu, sorunun “motor” kısmıdır. Eski R22 ve hatta R410A gazlarına kıyasla, günümüzün standardı olan R32 gazı çok daha agresif bir termodinamik karaktere sahiptir.

Yüksek Isı Transfer Hızı: R32’nin ısı taşıma kapasitesi ve verimliliği çok yüksektir. Bu, evaporatörün (iç ünite serpantini) çok kısa sürede çok yüksek sıcaklıklara (ısıtma modunda 50-60°C bandına) çıkması veya düşmesi demektir.
Termal Şok: Eski gazlarda serpantin sıcaklığı 5 dakikada X dereceye ulaşıyorsa, R32’de bu süre çok daha kısadır. İç ünite plastiği, kendisine temas eden veya çok yakın duran serpantindeki bu “ani” sıcaklık değişimine aynı hızda ayak uyduramaz. Metal (serpantin) ve Plastik (kasa) arasındaki genleşme hızı farkı (diferansiyel genleşme), bağlantı noktalarında o meşhur “çatırtı” sesini doğurur.

“Design for Assembly” (DFA) ve Montaj Yöntemleri

Eski üretimlerde iç ünite parçaları birbirine ağırlıklı olarak vidalarla tutturulurdu. Vidaların olduğu yerlerde genellikle kauçuk pullar veya esneme payları olurdu.

Güncel üretim mühendisliğinde ise montaj süresini kısaltmak esastır, e tabi bir de maliyet.

Snap-Fit (Geçme Tırnak) Yapısı: Artık kasalar vida yerine, birbirine geçen plastik tırnaklarla (klipslerle) montajlanıyor.
Sürtünme Sesi: Plastik genleşirken, vidalı montajdaki gibi esnemek yerine, bu tırnaklar üzerinde kayar. İki sert plastik yüzeyin birbirine sürtünerek kayması (stick-slip phenomenon), o ani ve keskin “çat” sesini üretir.

Isıtma Modu ve Termostat/Defrost Döngüsü (En Kritik An)

Isıtma modunda şikayetlerin artmasının (ve benim testlerimde de bunu daha çok duymamın) sebebi fizikseldir.

Klima ısıtma yaparken plastik kasa 40-50°C’ye kadar ısınır ve genleşir.
Cihaz termostata girdiğinde (durduğunda) veya Defrost (buz çözme) moduna geçtiğinde, iç ünite serpantini bir anda soğutmaya geçer gibi buz gibi olur.
Sıcaklıktan genleşmiş olan plastik kasa, içeriden gelen bu ani soğuk dalgasıyla hızla büzülmeye çalışır. İşte o an, malzemenin moleküler yapısının en çok zorlandığı ve en yüksek desibelli çatlama seslerinin çıktığı andır.

Sonuç ve Değerlendirme

Özetleı; bu sesler bir “arıza” değil, güncel endüstriyel tasarımın ve yüksek verimlilik arayışının getirdiği yapısal bir yan etkidir.

Üreticiler;

Daha ince ve geri dönüştürülmüş plastikler kullanarak maliyeti düşürmekte,
R32 ile verimliliği artırırken termal şok riskini göze almakta,
Vidalı montajı terk edip klipsli yapıya geçerek üretim hızını artırmaktadır.

Bu üç faktör birleştiğinde, yatak odasındaki sessizlikte o rahatsız edici “plastik orkestrası” maalesef kaçınılmaz hale gelmektedir. Yüksek segment (Flagship) ürünlerde bu durumun daha az olmasının sebebi ise, hala daha kaliteli (Virgin) plastikler kullanılması ve tırnak aralarına “keçe/kauçuk” izolasyon bantlarının işçilikle yerleştirilmesidir.

Özellikle yatak odası kliması satın almayı düşünneler için çok dikkat edilmesi gereken hususlardır.

Sevgilerimle.